HISTORIA CYGAR
AKADEMIA CYGAROWA
POZIOM PODSTAWOWY
ODKRYCIE TYTONIU
W 1492 roku Krzysztof Kolumb dokonał jednego z największych odkryć geograficznych w dziejach ludzkości. Poszukując krótszej drogi morskiej z Europy do Indii przez Ocean Atlantycki, niespodziewanie odkrył Amerykę. W trakcie swojej wyprawy, co prawda nie dotarł do jej kontynentalnej części, tylko do Antyli, czyli znajdujących się nieopodal wysp, w tym do największej spośród nich, czyli na Kubę.
Po dotarciu do wyspy załoga zeszła na ląd i ku swojemu zdziwieniu nie spotkała tam Hindusów oferujących jakże pożądane w Europie przyprawy. Ukazali im się za to rdzenni mieszkańcy wyspy, Indianie Taíno. Przybysze towarzyszyli tubylcom w trakcie ich rytuałów. Zauważyli wtedy, że ci palą zwitki wykonane z ususzonych liści tajemniczej rośliny. Tą rośliną oczywiście okazał się być tytoń!
Niespełna 20 lat po odkryciu, w 1511 roku, konkwistador Diego Velázquez de Cuéllar otrzymał od króla Hiszpanii misję kolonizacji wyspy. Celem tego zadania było oczywiście wzbogacenie królewskiego skarbca poprzez import lokalnych surowców naturalnych. W trakcie eksploracji natrafiono na złoto, jednak jego zasoby okazały się bardzo skromne. Z tego powodu postawiono na rolnictwo, przede wszystkim na uprawę trzciny cukrowej, gdyż produkcja cukru była ówcześnie bardzo dochodowym przedsięwzięciem. Do dziś przetrwało na Kubie słynne powiedzenie „sin azúcar no hay país”, czyli „bez cukru nie ma państwa”, ponieważ przez setki lat była to główna gałąź gospodarki.
KRÓLEWSKI MONOPOL
Co zaskakujące, tytoń początkowo zadomowił się w Europie w formie tabaki, czyli proszku, który wykorzystywano w celach leczniczych. Wierzono, że pomaga m.in. w walce z kiłą, wrzodami, czy migreną. Tę metodę stosowania też zaczerpnięto od Indian: wciągali oni drobny pył przez rurkę w kształcie litery Y lub mieszali go z innymi ziołami, podpalali i inhalowali się oparami. Z czasem zaczęto dostrzegać w tytoniu używkę.
Dopiero pierwsza połowa XVIII wieku to powrót do oryginalnej formy, czyli do cygar. Ze względu na stale rosnącą popularność i ogromny potencjał ekonomiczny, król Filip V Burbon wprowadził w 1717 roku królewski monopol na uprawę i handel tytoniem oraz produkcję cygar. Ciężko wyobrazić sobie kontrolę nad interesem z odległości kilku tysięcy kilometrów, dlatego w 1758 roku rozpoczęła w Sevilli pracę Real Fábrica de Tabacos – ogromna fabryka cygar należąca do korony. Lokalizacja była nieprzypadkowa, ponieważ położona na południu Hiszpanii Sevilla była nazywana Puerto de Indias, czyli Wrotami do Indii, gdyż to właśnie tam spływały wszystkie towary z hiszpańskich kolonii, w tym również tytoń.
Regulacje poskutkowały rosnącym niezadowoleniem wśród plantatorów i tytoniową kontrabandą na coraz większą skalę, której nie sposób już było zatrzymać. Aby utrzymać chociaż częściową kontrolę, w drodze kolejnych królewskich dekretów zezwolono na prywatne uprawy w dolinach kilku rzek, a później na terenie całej wyspy, jednak królowi wciąż przypadało wyłączne prawo do odkupu surowca. Dopiero w 1817 roku, po 100 latach od wprowadzenia regulacji, całkowicie uwolniono handel tytoniem.
PIERWSZE FABRYKI CYGAR
Prywatne biznesy zakładane jeszcze nielegalnie pod koniec królewskiego monopolu, nie wymagały dużego nakładu finansowego. W zasadzie wystarczało znaleźć kilku pracowników i wynająć mały lokal, który stawał się składem tytoniu, fabryką cygar, sklepem z gotowym towarem oraz domem dla właściciela i całej jego rodziny. Na takie małe manufaktury mówiono potocznie chinchal (czyt. cincial, pochodzi od słowa chincharse, co w wolnym tłumaczeniu oznacza być upierdliwym), co doskonale odzwierciedla stosunek mieszkańców Kuby do tego typu przybytków, gdyż było ich mnóstwo i czekały na klientów praktycznie na każdym rogu.
Pierwsza marka cygar została oficjalnie zarejestrowana w 1810 roku, była nią Cabañas. Niestety nie jest już produkowana.
Najstarszą, która istnieje do tej pory jest Por Larrañaga, która widnieje w archiwach od 1837 roku.
Z czasem chinchale najbardziej przedsiębiorczych właścicieli zamieniały się w fabryki z prawdziwego zdarzenia. Po formalnym zniesieniu monopolu i obniżeniu podatku od handlu tytoniem w 1827, nic nie było już w stanie zatrzymać rozkwitu branży!
Na przestrzeni dziesiątek lat ogromna konkurencja doprowadziła do eksperymentowania z różnymi gatunkami tytoniów i metodami obróbki liści. Poszukiwano coraz dogodniejszych miejsc na uprawy, gdzie mogły wyrastać bardziej aromatyczne rośliny. Produkowano cygara o nowych kształtach i rozmiarach. Wprowadzano nowe opakowania i rozwijano sposoby ich dekorowania. Wszystko po to, aby zapewnić jak najlepszy produkt i przyciągnąć uwagę konsumentów.
KUBA - NIEPODLEGŁOŚĆ I REWOLUCJA
W XIX wieku Kubańczycy stoczyli dwie wojny o niepodległość. Druga z nich dzięki wsparciu Stanów Zjednoczonych przyniosła Kubie niepodległość w 1898 roku. Mieszkańcy wyspy nie byli jednak przyzwyczajeni do wolności, czy idei demokratycznych, co doprowadziło do nieustannych sporów o władzę, którą w drodze przewrotów przejmowali kolejni dyktatorzy.
Wreszcie w 1959 roku miała miejsce rewolucja kubańska na czele której stał Fidel Castro. Po zwycięstwie i objęciu władzy, wprowadził komunizm oraz znacjonalizował gospodarkę, w tym również przemysł tytoniowy. To wydarzenie bezpowrotnie zmieniło wygląd świata cygar.
Właściciele fabryk z dnia na dzień stracili dorobek całego życia. Wielu z nich szukało ratunku emigrując z wyspy. Spośród setek marek istniejących na Kubie przed rewolucją, większość przestała być produkowana lub wstrzymała produkcję, aby ją wznowić po upływie kilku lat. Nowy rząd skupił się na rozwijaniu tylko tych, które wcześniej cieszyły się najwyższym statusem. Dlatego do dzisiaj przetrwało tylko 19 przedrewolucyjnych marek oraz wprowadzono 8 nowych. Ponadto w lutym 1962 roku Stany Zjednoczone wprowadziły embargo na kubańskie produkty, które nadal pozostaje w mocy.
NOWY ŚWIAT
Od czasów odkrycia tytoń kubański był uważany za najlepszy na świecie ze względu na swój niepowtarzalny smak i aromat. Zresztą do dziś można spotkać się z takimi opiniami. Z tego powodu Hiszpanie spośród wszystkich swoich kolonii, skupiali się na uprawach zlokalizowanych wyłącznie na Kubie. Tytoń pozyskiwali również Brytyjczycy na swoich terytoriach po drugiej stronie Atlantyku, m.in. w Virginii i Connecticut, jednak jego charakterystyka mocno różniła się od kubańskiego, przez co nie był aż tak ceniony. Na przestrzeni lat nasiona rośliny obiegły cały świat. Niestety ze względu na inny mikroklimat i brak specjalistycznej wiedzy na temat uprawy, w żadnym innym kraju nie uzyskano plonów o oczekiwanej jakości.
Dopiero przemiana ustrojowa na największej karaibskiej wyspie doprowadziła do gwałtownego wzrostu znaczenia tzw. Nowego Świata w przemyśle cygarowym. Jako Nowy Świat w kontekście puros określa się wszystkie kraje z pominięciem Kuby.
Po triumfie rewolucjonistów doszło do masowej imigracji właścicieli manufaktur w szczególności do sąsiedniej Dominikany oraz do miasta Tampa na Florydzie. Imigranci przywieźli ze sobą kubańskie nasiona oraz całą wiedzę niezbędną do odtworzenia cygarowych biznesów.
W drodze do osiągnięcia sukcesu na nowej ziemi pomogło im embargo wprowadzone w 1962 roku przez prezydenta Kennedy’ego oraz zakaz eksportu tytoniu z Kuby na potrzebę produkcji cygar w innych krajach. Doszło wtedy do powstania ogromnej luki i zapotrzebowania na rynku.
Pierwsza fabryka cygar na Dominikanie należąca do marki La Aurora została otwarta w 1903 roku, czyli zaledwie 56 lat przed przewrotem na Kubie. Jednak w przeciągu zaledwie kilku lat od masowego napływu imigrantów zaczęło brakować ziemi na nowe plantacje lub jej cena była na tyle wygórowana, że mało kto mógł sobie pozwolić na jej zakup. Skłoniło to wielu śmiałków do poszukiwania miejsc pod uprawy w innych krajach.
W ten sposób odkryto, że można pozyskać świetny tytoń również na wulkanicznej glebie w Nikaragui. Pierwsza manufaktura rozpoczęła tam pracę w 1968 roku pod szyldem Joya de Nicaragua. Wkrótce dołączyły do niej kolejne.
Choć wielu udało się tam stanąć na nogi, to niestety spokój nie mógł trwać długo. W zaledwie dekadę sytuacja polityczna w kraju zrobiła się bardzo napięta, aż wreszcie doszło do zamachu stanu i wojny domowej, która ciągnęła się przez kolejne lata.
Dla wielu plantatorów i producentów cygar oznaczało to powtórną emigrację, tym razem do Hondurasu sąsiadującego na południu z Nikaraguą. Swoją fabrykę w miasteczku Danlí otworzyła rodzina Plasencia, która wcześniej uciekła z Kuby. Do dziś pozostają największym producentem cygar w kraju.
Na rewolucji kubańskiej zyskały również uprawy tytoniu w Meksyku, Brazylii, Kamerunie i wielu innych krajach, jednak o tym dowiesz się więcej w kolejnej lekcji poświęconej Pochodzeniu Cygar.
ŚWIAT CYGAR DZISIAJ
Minęło już przeszło 500 lat od kiedy odkryto tytoń. Przez ten czas udoskonalono metody, które stosowali Indianie do uprawy roślin, obróbki ich liści oraz zwijania cygar. Dlatego puros pozostają nadal tradycyjnym wyrobem rzemieślniczym.
W Polsce z roku na rok przybywa aficionados. Powoli przełamujemy stereotyp cygara, jako używki zarezerwowanej wyłącznie dla najbogatszych.
Z powodu mocno ograniczonej podaży przez ilość pozyskiwanego tytoniu i stale rosnący popyt, ceny cygar kubańskich nieustannie rosną.
Zyskują na tym wyroby z Nowego Świata, ponieważ stają się coraz popularniejsze i zwiększają swój udział w rynku.
Podsumowanie:
- Europejczycy poznali tytoń za sprawą Krzysztofa Kolumba w 1492 roku. Pierwsze cygara palili Indianie Taíno, rdzenni mieszkańcy Kuby.
- Do początku XIX wieku tytoń pozyskiwany na Kubie podlegał królewskiemu monopolowi.
- Najstarszą marką cygar była Cabañas z 1810 roku, a najstarszą istniejącą do dzisiaj jest Por Larrañaga z 1837 roku.
- Pierwsze manufaktury miały formę małych chinchali, było ich bardzo dużo. Z czasem niektóre przerodziły się w duże fabryki.
- Po rewolucji kubańskiej z 1959 wielu producentów cygar z Kuby emigrowało do innych krajów.
- Jako Nowy Świat określamy wszystkie kraje gdzie produkuje się cygara z pominięciem Kuby.
- Cygara z Nowego Świata zyskały na znaczeniu po znacjonalizowaniu przemysłu tytoniowego na Kubie i wprowadzeniu embargo na kubańskie produkty przez Stany Zjednoczone.
- Po rewolucji kubańskiej przemysł tytoniowy najszybciej rozwinął się na Dominikanie, kolejnie w Nikaragui i Hondurasie.